Powerbank nasıl seçilir? mAh rakamının söylemediği şeyler
Powerbank kutusunda 20.000 mAh yazıyor, telefonunun pili 5.000 mAh. Dört kez şarj etmesi gerekmez mi? Etmiyor — genelde iki buçuk kez ediyor. Sebebi hile değil, fizik.
Neden dört değil
İki ayrı kayıp var.
1. Gerilim farkı
Powerbank'in içindeki hücreler 3,7 V civarında çalışıyor. Ama USB çıkışı 5 V vermek zorunda. Aradaki dönüşüm enerjinin bir kısmını ısı olarak harcıyor.
Etiketteki mAh değeri hücre tarafındaki değer. Çıkışa geldiğinde kabaca 3,7/5 oranında düşüyor — yani yaklaşık %26 azalıyor. 20.000 mAh, çıkışta yaklaşık 14.800 mAh'a denk geliyor.
2. Dönüşüm verimi
Devrenin kendi kaybı da var. Kaliteli bir powerbank'te toplam verim %85–90 bandında; ucuz modellerde daha düşük. Bunu da düşünce elde kalan yaklaşık 12.500–13.000 mAh.
5.000 mAh'lık bir telefon için bu iki buçuk tam şarj demek. Kutudaki "4 kez şarj" iddiası ise ham mAh'ın bölünmesiyle bulunmuş bir sayı.
Kabaca kural: etiketteki mAh'ın yaklaşık %60-65'i gerçekten telefonuna giriyor.
Alırken bakılacak üç şey
Kapasite — ihtiyacına göre
| Kapasite | Gerçekte verdiği | Kime uygun |
|---|---|---|
| 5.000 mAh | ~1 telefon şarjı | Cepte taşınacak yedek |
| 10.000 mAh | ~1,5 şarj | Günlük kullanım, çanta |
| 20.000 mAh | ~2,5 şarj | Seyahat, iki cihaz |
| 27.000+ mAh | ~3,5 şarj | Uçuşta sorun çıkarabilir |
Son satır önemli: 100 Wh sınırı kabaca 27.000 mAh'a denk geliyor ve üstü uçakta havayolu onayı gerektiriyor. Ayrıntısı uçakta powerbank kuralları yazısında.
Çıkış gücü — watt'a bak
Kapasite ne kadar dayanacağını, güç ne kadar hızlı dolduracağını belirliyor. Watt cinsinden yazıyor.
- 10–12 W: yavaş, telefon için idare eder
- 20–30 W: telefonu hızlı doldurur
- 45 W ve üstü: dizüstü de şarj eder
Dizüstü şarj etmeyi düşünüyorsan USB-C Power Delivery (PD) desteği şart. Sadece USB-A çıkışı olan bir powerbank dizüstü doldurmaz.
Güvenlik — atlanmaması gereken
Powerbank, cebinde taşıdığın bir lityum hücre. Ucuz olan gerçekten ucuza mal olmuyor:
- Bilinen bir markanın ürünü olsun
- Üstünde Wh değeri, model no ve CE işareti yazsın
- Aşırı şarj ve kısa devre koruması belirtilsin
- Şişmiş, ezilmiş ya da ısınan bir powerbank kullanılmamalı
Şişme belirtilerini ve ne yapılması gerektiğini şişen pil yazısında ayrıntılı anlattık.
Powerbank telefonun pilini yıpratır mı
Powerbank'ten şarj etmek, prizden şarj etmekten farklı değil. Telefon aynı devreyi kullanıyor. Fark yaratan iki şey var:
- Isı. Powerbank ve telefon yan yana duruyorsa ikisi birbirini ısıtıyor. Çantada üst üste şarj etmek, pil için en zorlayıcı senaryolardan biri — sıcaklık yazısı nedenini anlatıyor.
- Kalitesiz devre. Gerilimi düzgün ayarlamayan ucuz bir powerbank telefonun şarj devresini zorlayabilir.
Powerbank'in kendi pili de yaşlanıyor
Powerbank'in içi de lityum-iyon. O da döngü harcıyor, o da kapasitesini kaybediyor. İki yıl sonra ilk günkü kadar dayanmaması normal.
Ömrünü uzatmak için aynı kurallar geçerli: sıcakta bırakma, aylarca tamamen boş bekletme, kullanmayacaksan yarı dolu sakla.
Telefonunun pili gerçekte ne kadar dayanıyor, powerbank almadan önce bilmek işe yarar. Kapasitesi belirgin düşmüş bir telefonda asıl çözüm powerbank değil, pil değişimi olabilir. Ücretsiz ölç, sonra karar ver.
Geçişli şarj (pass-through)
Bazı powerbank'ler kendisi şarj olurken aynı anda telefonu da şarj edebiliyor. Buna geçişli şarj deniyor ve seyahatte tek prizle iki cihazı doldurmak için kullanışlı.
Ama bir bedeli var: bu sırada powerbank'in içindeki hücre hem doluyor hem boşalıyor, devre daha çok ısınıyor. Sürekli bu şekilde kullanmak powerbank'in ömrünü kısaltıyor. Ara sıra sorun değil, alışkanlık hâline getirmemekte fayda var.
Her powerbank bunu desteklemiyor; desteklemeyen bir modelde zorlamak da devreyi yorabiliyor. Kutusunda ya da teknik sayfasında belirtilmiş olması gerekiyor.
Kablo ve adaptör: gözden kaçan kısım
Powerbank 30 W verebiliyor olabilir ama kablo taşımıyorsa telefon 30 W çekmiyor. USB-C kablolarının hepsi aynı değil:
- Veri kablosu ile şarj kablosu farkı. Ucuz kabloların bir kısmı sadece güç taşıyor ve düşük akıma göre üretilmiş.
- 60 W üstü için e-işaretli kablo. Dizüstü şarj edecek kabloların içinde bir çip bulunuyor; bu çip olmadan güç sınırlanıyor.
- Uzun kabloda kayıp. İki metrelik ince bir kablo, yarım metrelik kalın bir kablodan belirgin şekilde daha az akım geçiriyor.
Telefon beklediğin hızda dolmuyorsa suçlu genelde powerbank değil, kablo oluyor.
Powerbank mi, yeni pil mi
Powerbank çoğu zaman bir soruna verilen cevap: telefon gün içinde bitiyor. Ama sorunun kaynağı iki farklı şey olabilir.
Telefonun yeni ve pili sağlıklıysa, gün içinde bitmesi kullanım yoğunluğundandır — powerbank doğru çözüm. Telefonun birkaç yaşındaysa ve eskiden akşama kadar dayanıyorken artık öğlen bitiyorsa, sorun kapasite kaybıdır. O durumda powerbank belirtiyi örtüyor, sebebi çözmüyor.
İkisini ayırmanın yolu ölçmek: pilin kaç döngü harcadığı ve kapasitesinin ne kadarını koruduğu. Ne zaman değiştirmeli yazısı bu kararı nasıl vereceğini anlatıyor.