Pil şişti: ne yapmalı, ne kesinlikle yapmamalı

Telefonun arka kapağı kalkıyorsa, ekran kenarından ayrılmaya başlamışsa ya da cihaz masaya düz oturmuyorsa pil şişmiş olabilir. Bu, "biraz daha kullanırım" denecek bir durum değil.

Şişmiş pil kullanılmaya devam edilmemeli. Cihazı kapat, şarja takma ve mümkün olan en kısa sürede yetkili servise götür. Aşağıdaki maddeler bunun nedenini ve bu arada yapılmaması gerekenleri anlatıyor.

Pil neden şişer

Lityum-iyon hücrenin içinde yanıcı bir organik çözücü var. Hücre yaşlandıkça, aşırı ısındıkça ya da zarar gördükçe bu çözücü ayrışıp gaz üretiyor. Gaz kaçacak yer bulamadığı için hücrenin yumuşak kılıfını şişiriyor.

Yani şişme, içeride kontrolsüz bir kimyasal tepkimenin başladığının işareti. Kendiliğinden geri dönmüyor ve zamanla artıyor.

Belirtiler

• Arka kapak ya da ekran kenardan kalkmış
• Cihaz düz zeminde sallanıyor, ortası kabarık
• Ekranda dokunmadığın yerlerde tepki, renk bozulması
• Kasa belirgin şekilde ısınıyor
• Pil aniden ve hızlı boşalıyor
• Dizüstüde touchpad tıklamıyor ya da klavye kabarmış

Son madde dizüstülerde şişmenin en sık fark edilme biçimi: pil klavyenin altında olduğu için touchpad'i yukarı itiyor.

Yapılmaması gerekenler

İnternette dolaşan bazı tavsiyeler doğrudan tehlikeli:

• Delme, kesme, bastırma. Şişmiş hücreyi "havasını almak" için delmek, içerideki malzemenin havayla temas edip tutuşmasına yol açabilir. Kesinlikle yapılmamalı.
• Buzdolabına ya da dondurucuya koymak. Yaygın bir öneri ama işe yaramıyor; üstelik yoğuşma nemi elektroniğe zarar veriyor.
• Şarja takmak. Şişmiş bir hücreyi şarj etmek tepkimeyi hızlandırıyor.
• Ağırlık koyup düzeltmeye çalışmak. Hücreye baskı uygulamak iç kısa devreye yol açabilir.
• Çöpe atmak. Hem yasak hem tehlikeli; çöpte ezilen hücre yangın çıkarabiliyor.

Yapılması gerekenler

1. Cihazı kapat. Şarja takma.
2. Yanıcı şeylerden uzağa al. Yatak, koltuk, kâğıt yığını değil; sert ve yanmaz bir zemin.
3. Verilerini yedekle — cihaz açılıyorsa ve şişme hafifse. Uzun süre açık tutma.
4. Yetkili servise götür. Kendi başına sökmeye çalışma; yapıştırılmış pili çıkarmak deneyim ve alet gerektiriyor.
5. Ulaşımda dikkat. Şişmiş pilli cihaz uçağa alınmıyor. Kargoyla göndermek de uygun değil.

Nasıl önlenir

Şişmenin en büyük iki tetikleyicisi ısı ve yaş. İkisi de bilinen şeyler:

• Cihazı yazın araba içinde bırakmamak. Güneş altındaki bir arabanın içi pil için en zorlu ortamlardan biri — ayrıntısı sıcaklık yazısında.
• Şarj olurken yastık altında ya da yorgan üstünde bırakmamak; ısı çıkışı kapanıyor.
• Sertifikasız, çok ucuz şarj adaptörlerinden kaçınmak.
• Pil sağlığını takip etmek. Kapasitesi belirgin düşmüş bir pil şişmeye daha yatkın.

Pilinin kaç döngü harcadığını ve kapasitesinin ne kadarını kaybettiğini ana sayfadan ücretsiz ölçebilirsin. Şişme başlamadan önce değiştirme kararı vermek her açıdan daha ucuz.

Şişmemiş ama yaşlanmış pil

Her yaşlı pil şişmiyor. Kapasitesi düşmüş ama fiziksel olarak normal görünen bir pil tehlikeli değil; sadece daha az dayanıyor. Değiştirme kararının nasıl verileceğini ayrı bir yazıda ele aldık.

Fark şu: kapasite kaybı bir konfor meselesi, şişme bir güvenlik meselesi. İkincisinde beklemek için sebep yok.

Serviste ne oluyor

Pil değişimi çoğu modelde bir saatin altında biten bir işlem. Teknisyen kasayı ısıtarak açıyor, yapıştırıcı şeritleri çekiyor, yeni hücreyi takıp yeniden yapıştırıyor. Su geçirmez modellerde contanın da yenilenmesi gerekiyor.

Şişmiş pilde iki ek risk var. Birincisi, kabaran hücre ekran paneline alttan baskı yapmış olabilir; bu durumda ekranın da değişmesi gerekebiliyor. İkincisi, hücre kasaya yapışık hâlde genişlediği için çıkarma işlemi normalden zor ve hücreye zarar verme ihtimali yüksek — bu da acele edilmemesi gereken bir işlem olduğu anlamına geliyor.

Bu yüzden şişmeyi erken fark etmek para meselesi de: sadece pil değişimiyle kurtulmakla ekranı da değiştirmek arasındaki fark küçük değil.

Şişme mi, başka bir şey mi

Her kalkan kapak pil şişmesi değil. Ayırmak için:

• Düz zemin testi. Cihazı cam ya da mermer gibi düz bir yüzeye koy. Ortasından bastırınca tahterevalli gibi sallanıyorsa içeride bir kabarma var.
• Nerede açıldığına bak. Pil şişmesi genelde kapağı pilin bulunduğu bölgeden kaldırıyor — telefonlarda çoğunlukla orta-alt kısım.
• Zaman içinde artıyor mu. Düşme sonrası oluşan bir açıklık sabit kalıyor; şişme haftalar içinde büyüyor. Aradaki mesafeyi bir kâğıda çizip birkaç gün sonra karşılaştırmak basit bir yöntem.

Dizüstüde durum biraz farklı

Dizüstü pilleri daha büyük hücreler içeriyor ve şişme daha fazla yer kaplıyor. Belirtiler de farklı: touchpad'in tıklamaması, klavyenin ortasının kabarması, cihazın masada sallanması.

Dizüstülerde bir risk daha var: cihaz sürekli fişte kullanılıyorsa pil aylarca %100'de bekliyor ve bu, şişmeyi hızlandıran koşulların başında geliyor. Neden böyle olduğunu ve ne yapılması gerektiğini dizüstü pil bakımı yazısında anlattık.