Pil kalibrasyonu gerekli mi? Neyi kalibre ettiğini bilmek gerekiyor
"Ayda bir pili tamamen bitir, sonra kesintisiz %100 şarj et." Bu tavsiye internetin en dayanıklı pil efsanesi. Doğru olduğu bir dönem vardı — ama o dönem, bugün kullandığımız pil türünden önceydi.
Tavsiye nereden geliyor
Lityum-iyon öncesinde yaygın olan nikel-kadmiyum pillerde gerçek bir sorun vardı: pil hep yarıya kadar boşaltılıp yeniden doldurulursa, zamanla o yarıyı "tam kapasite" saymaya başlıyordu. Buna bellek etkisi deniyordu ve çözümü tam boşaltıp tam doldurmaktı.
Lityum-iyon pillerde bellek etkisi yok. Yarıdan şarj etmek pile hiçbir şey öğretmiyor. Tavsiye, ortadan kalkmış bir sorunun çözümü olarak hayatta kaldı.
Peki neden hâlâ işe yarıyor gibi görünüyor
Çünkü kalibrasyonun düzelttiği bir şey var — sadece pil değil.
Telefon, pilin içinde ne kadar enerji kaldığını doğrudan ölçemiyor. Pil yönetim devresi, giren ve çıkan akımı sayarak tahmin ediyor. Bu tahmin zamanla sapabiliyor, özellikle telefon hep dar bir aralıkta (%40-70 gibi) kullanılıyorsa.
Sapma olduğunda ne oluyor: telefon %25 gösterirken kapanıyor, ya da uzun süre %100'de takılı kalıyor. Pil sağlam; yanlış olan gösterge.
Bir tam boşalma-tam dolma çevrimi, devreye iki sabit referans noktası veriyor: "işte burası gerçekten boş, burası gerçekten dolu". Tahmin bu iki uçtan yeniden hizalanıyor. Yani kalibre edilen şey yüzde göstergesi, pilin kendisi değil.
Ne zaman yapmaya değer
Rutin bir bakım değil. Yalnızca gösterge açıkça saçmalıyorsa:
- Telefon %20-30 civarında aniden kapanıyor
- Yüzde uzun süre sabit kalıp sonra birden düşüyor
- %100'e ulaşıp saatlerce orada takılıyor
- Ölçümden ölçüme kapasite değeri çok oynuyor
Bunların hiçbiri yoksa yapmaya gerek yok. Tam boşaltma pilin en sevmediği hâllerden biri; gereksiz yere tekrarlamak fayda değil zarar veriyor.
Yapılacaksa nasıl
- Telefonu normal kullanarak %5 civarına indir. Kapanana kadar zorlamaya gerek yok.
- Kapalıyken kesintisiz %100'e kadar şarj et.
- Dolduktan sonra bir saat kadar daha fişte bırak.
- Normal kullanıma dön.
Yılda bir iki kereden fazla yapmaya değmez. Tam boşaltma ve tam doldurma, pilin en çok yıprandığı iki uç bölgede zaman geçirmesi demek — nedenini %20-80 kuralı yazısında anlattık.
İşe yaramayan yöntemler
- "Kalibrasyon" uygulamaları. Pil yönetim devresine erişemiyorlar. Yaptıkları şey en fazla ekranda bir ilerleme çubuğu göstermek.
- Fabrika ayarlarına dönmek. Yazılımı sıfırlıyor, pil devresindeki sayaçlara dokunmuyor.
- Önbellek temizleme. Pil verisiyle hiçbir ilgisi yok.
- Döngü sayısını sıfırlama. Mümkün değil. Sayaç pilin kendi devresinde tutuluyor; ancak pil fiziksel olarak değişirse sıfırlanıyor.
Kalibrasyon kapasiteyi geri getirir mi
Hayır. Kaybedilen kapasite kimyasal ve kalıcı — içeride olan biten geri alınamıyor.
Kalibrasyondan sonra sağlık yüzdesinin bir iki puan yükseldiğini görebilirsin. Bu, pilin iyileşmesi değil; tahminin düzelmesi. Zaten var olan kapasite daha doğru ölçülmüş oluyor.
Göstergenin mi yoksa pilin mi sorunlu olduğunu ayırmanın yolu ölçmek: kapasiteyi ve döngü sayısını cihazın kendi kayıtlarından oku. Kapasite iyiyse sorun göstergede, düşükse pilde.
Gösterge neden sapıyor
Pil yönetim devresi iki yöntemi birlikte kullanıyor. Birincisi akım sayımı: giren ve çıkan enerjiyi toplayıp kalanı hesaplıyor. İkincisi gerilim okuması: hücrenin gerilimine bakıp kabaca ne kadar dolu olduğunu tahmin ediyor.
Sorun, lityum-iyon pilin gerilim eğrisinin ortada çok düz olması. %30 ile %70 arasında gerilim neredeyse aynı kalıyor, yani gerilim okuması bu aralıkta işe yaramıyor. Devre bu bölgede tamamen akım sayımına güveniyor ve küçük hatalar birikiyor.
Uçlarda ise gerilim hızlı değişiyor. İşte kalibrasyonun çalışma mantığı bu: telefonu bir uçtan diğerine götürmek, devreye güvenilir iki referans noktası veriyor.
Yeni telefonda ilk hafta
Yeni bir cihazda gösterge ilk günlerde biraz oynayabiliyor; devre henüz o pilin davranışını öğrenmedi. Birkaç normal kullanım çevriminden sonra oturuyor. Bunun için özel bir şey yapmaya gerek yok.